اخیرا در صنعت آسانسور، واژه آسانسور روملس یا آسانسور MRL بسیار به گوش میخورد. در این مقاله ، به بررسی آسانسورهای روملس میپردازیم و به سوالاتی نظیر نحوه عملکرد و مزایا گرفته تا نکات مهم در انتخاب و نصب و هر آنچه در مورد این فناوری نوین نیاز دارید، پاسخ میدهیم. با ما همراه باشید تا بیاموزید که چگونه آسانسورهای روملس میتوانند پروژه ساختمانی شما را متحول کنند.
MRL مخفف چیست؟
واژهMRL مخفف عبارت MACHINE ROOM LESS میباشد که در زبان فارسی به آن آسانسور بدون موتورخانه یا آسانسور روملس میگوییم.
آسانسور روملس چیست؟
آسانسور روملس (MRL) مخفف عبارت Machine Room Less است؛ یعنی آسانسوری که برای آن اتاق موتورخانه جداگانه در ساختمان ساخته نمیشود. به زبان ساده، در آسانسورهای معمولی بخشی از تجهیزات در یک موتورخانه مجزا قرار میگیرند، اما در آسانسور روملس، تجهیزات اصلی مانند موتور و برخی اجزای کنترلی داخل چاه آسانسور یا فضای مخصوص آن نصب میشوند

ویژگی های آسانسور روملس یا MRL
برخی از مهمترین ویژگی های این نوع از آسانسور ها عبارتند از:
- صرفهجویی در فضا: مهمترین مزیت آسانسورهای روملس، حذف موتورخانه است. این امر منجر به صرفهجویی قابل توجهی در فضای ساختمان میشود که میتواند برای اهداف دیگر مورد استفاده قرار گیرد. طبق آمارها، حذف موتورخانه میتواند تا ۱۰% از فضای مورد نیاز برای نصب آسانسور را کاهش دهد.
- کاهش هزینههای ساخت: حذف موتورخانه نه تنها فضای ساختمان را آزاد میکند، بلکه هزینههای ساخت و ساز مربوط به موتورخانه آسانسور را نیز از بین میبرد.
- نصب آسانتر و سریعتر: طراحی فشرده و یکپارچه آسانسورهای روملس معمولاً منجر به فرآیند سریع تری در نصب آسانسور میشود. این امر زمان کلی پروژه را کاهش داده و هزینههای نصب را بهینه میکند.
- زیبایی ساختمان: حذف موتورخانه در بالای ساختمان میتواند به بهبود ظاهر کلی ساختمان کمک کند، به ویژه در ساختمان های با طراحی مدرن و حساس به نما.
- مصرف انرژی پایینتر: بسیاری از آسانسورهای روملس از موتور گیرلس (Gearless) با راندمان بالا استفاده میکنند که مصرف انرژی آن در مقایسه با موتورهای گیربکس دار سنتی به میزان قابل توجهی کمتر است. برخی مطالعات نشان دادهاند که آسانسورهای گیرلس میتوانند تا ۴۰% انرژی کمتری مصرف کنند.
- کاهش صدا و لرزش: موتورهای گیرلس معمولاً عملکرد نرمتر و بیصداتری دارند و لرزش کمتری تولید میکنند، که منجر به عملکردی راحتتر و آرامتری میشود.
- طراحی منعطف: آسانسورهای روملس به دلیل عدم نیاز به موتورخانه، انعطافپذیری بیشتری در طراحی و جانمایی آسانسور در ساختمان ارائه میدهند.
معایب و محدودیتها
* دسترسی به تجهیزات برای تعمیرات تخصصیتر است.
* نصب و سرویس آن به تکنسین متخصص نیاز دارد.
* هزینه تعمیر بعضی قطعات ممکن است بالا باشد.
* طراحی چاه و فضای سرویس باید از ابتدا اصولی انجام شود.

همانطور که در تصویر بالا نیز مشاهده می شود ، این مکان یک فضای بسیار زیاد از ساختمان اشغال می کند .
تفاوت آسانسور روملس و آسانسور معمولی
| ویژگی | روملس | معمولی |
| موتورخانه مجزا | ندارد | دارد |
| فضای موردنیاز | کمتر | بیشتر |
| محل موتور | داخل چاه | معمولاً موتورخانه |
| سرویس و تعمیر | تخصصی | دسترسی معمولاً راحتتر |
یک نکته مهم: روملس به معنی بدون موتورخانه بودن است، نه بدون موتور یا تجهیزات مکانیکی!
در تصویر ذیل زیر سقف چاه یک نمونه از پروژههای شرکت افلاک مهر را ملاحظه میکنید:

محل قرارگیری موتور در آسانسورهای روملس (MRL)
همانطور که در تصویر بالا مشاهده میکنید، در آسانسورهای MRL ، موتور زیر سقف چاه نصب میشود و نیازی به اجرای دال بتونی مجزا نخواهد بود.
روملس چگونه کار میکند؟
آسانسور روملس گیربکسدار بدون موتورخانه مجزا کار میکند. موتور و گیربکس داخل چاه آسانسور نصب میشوند. ابتدا موتور با سرعت بالا میچرخد؛ سپس گیربکس سرعت را کاهش و گشتاور را افزایش میدهد. نیروی تولیدشده به فلکه کششی منتقل میشود و با حرکت سیمبکسلها، کابین و وزنه تعادل جابهجا میشوند. حرکت کابین نیز توسط درایو و سیستم کنترل تنظیم میشود.
آیا روملس همان گیرلس است؟
خیر. روملس و گیرلس دو مفهوم متفاوتاند.
* روملس (MRL): یعنی آسانسور بدون موتورخانه مجزا.
* گیرلس (Gearless): یعنی موتور آسانسور بدون گیربکس کار میکند.
بنابراین آسانسور روملس میتواند گیرلس یا گیربکسدار باشد. البته بیشتر آسانسورهای روملس جدید از موتور گیرلس استفاده میکنند.

حداقل پیت و اورهد در آسانسور روملس چقدر است؟
در آسانسور روملس، ابعاد پیت و اورهد به ظرفیت، سرعت، نوع موتور و برند سازنده بستگی دارد.
بهصورت حدودی در آسانسورهای کششی روملس:
* حداقل پیت: حدود ۱۲۰ تا ۱۵۰ سانتیمتر
* حداقل اورهد: حدود ۳۶۰ تا ۴۰۰ سانتیمتر
این اعداد قطعی نیستند و باید با نقشه فنی سازنده و الزامات استاندارد تطبیق داده شوند.
ظرفیت و تعداد طبقه:
برای آسانسور روملس گیرلس با ظرفیت ۴ تا ۶ نفر و حدود ۵ تا ۶ توقف، بهصورت تقریبی:
* حداقل پیت: ۱۲۰ تا ۱۵۰ سانتیمتر
* حداقل اورهد: ۳۶۰ تا ۴۰۰ سانتیمتر
این ابعاد با توجه به سرعت، مدل موتور، نوع درب و طراحی سازنده تغییر میکنند. برای اجرای پروژه، نقشه تأییدشده شرکت سازنده و استاندارد مربوط ملاک نهایی است.
نصب آسانسور MRL روملس
نصب آسانسور MRL یا آسانسور روملس، به دلیل حذف موتورخانه و استفاده از فضای بالاسری برای قرارگیری موتور و تجهیزات، گزینهای مدرن و کاربردی در ساختمانهای مسکونی و اداری محسوب میشود. در این فرآیند، ابتدا چاهک و بالاسری طبق ابعاد استاندارد آمادهسازی میشوند، سپس ریلها، کابین، وزنه تعادل و موتور گیربکس یا گیرلس در محل نصب میگردند. سیستمهای ایمنی شامل پاراشوت، گاورنر و تابلو فرمان نیز در همین مرحله راهاندازی میشوند. نصب آسانسور MRL نیازمند دقت بالا، رعایت کامل استانداردهای بینالمللی و اجرای تخصصی است تا علاوه بر ایمنی و عملکرد روان، موجب صرفهجویی در فضا و افزایش ارزش ملک شود.
مزایا و معایب آسانسور روملس:
مزایای آسانسور روملس:
* عدم نیاز به موتورخانه مجزا
* صرفهجویی در فضای ساختمان
* کاهش هزینههای عمرانی
* امکان استفاده از موتورهای کممصرف گیرلس
* کاهش صدای موتور در مدلهای گیرلس
معایب آسانسور روملس:
* دسترسی دشوارتر به تجهیزات برای تعمیرات
* نیاز به تکنسین متخصص
* محدودیت در برخی طراحیهای چاه آسانسور
* هزینه احتمالی بالاتر تعمیر قطعات تخصصی
* نیاز به طراحی دقیق پیت و اورهد
نکته: روملس بودن الزاماً به معنای مصرف برق کمتر یا راندمان بالاتر نیست؛ این موارد به نوع موتور و سیستم محرکه بستگی دارند.
مقایسه با آسانسور موتورخانه دار:
| ویژگی | روملس (MRL) | موتورخانهدار |
| موتورخانه مجزا | ندارد | دارد |
| فضای اشغالی | کمتر | بیشتر |
| هزینه ساخت | معمولاً کمتر | معمولاً بیشتر |
| دسترسی به موتور | محدودتر | آسانتر |
| تعمیر و نگهداری | تخصصیتر | معمولاً سادهتر |
| مصرف برق | وابسته به نوع موتور | وابسته به نوع موتور |
| صدای موتور | بسته به سیستم محرکه | بسته به سیستم محرکه |
| پیت و اورهد | وابسته به طراحی | وابسته به طراحی |
نتیجه: روملس برای ساختمانهایی با محدودیت فضا گزینه مناسبی است؛ اما آسانسور موتورخانهدار از نظر دسترسی به تجهیزات و انجام تعمیرات معمولاً شرایط راحتتری دارد.
وجه شباهت آسانسور هیدرولیک و آسانسور روملس (MRL)
لازم به ذکر است بعضا آسانسورهای هیدرولیک نیز برای فضاهایی که محدودیت اجرای موتورخانه دارند میتواند گزینه مناسبی باشد.
زیرا موتورخانه آسانسور در آسانسورهای هیدرولیک این امکان را دارد که در بالاترین طبقه نباشد. معمولا موتورخانه در این نوع آسانسور در پایینترین ایستگاه و در کنار چاه آسانسور قرار میگیرد.
ولی به هر حال چون موتورخانه وجود دارد که تابلو برق، تابلو فرمان، مجموعه جک و پاور به صورت یک مجتمع در آن قرار میگیرند از آنها به عنوان آسانسور روملس نمیتوان یاد نمود.
در آسانسورهای روملس یا بدون موتورخانه:
- هرینه احداث موتور خانه و مسیر دسترسی به آن کاهش مییابد.
- به جهت حذف موتورخانه سرعت انجام امور ابنیه بالا خواهد رفت.
- با توجه به حذف موتورخانه فضای خوبی به ساختمان برمیگردد که میتوان استفادههای دیگری از آن نمود و در معماری ساختمان گزینههای بیشتری برای معمار بوجود میآید.
- از جهت ایمنی یا سرعت هیچ تفاوتی با انواع آسانسور موتورخانه دار وجود ندارد.
- با توجه به حذف دال بتنی در موتورخانه مقدار بیشتری از صدا و لرزش موتور به داخل چاه منتقل میشود.
- تجهیزات پیچیدهتر بوده و گرانتر هستند.
- مدت زمان نصب اولیه بخصوص در مرحله مکانیکال آسانسور بیشتر خواهد بود.
- سرویس و نگهداری به تکنسینهای مجربتر نیاز خواهد داشت که نتیجتا هزینه بیشتری نیز خواهد داشت.
مصرف انرژی آسانسور روملس چقدر است؟
مصرف انرژی در آسانسور روملس و موتورخانهدار به نوع موتور، ظرفیت، سرعت و تعداد تردد بستگی دارد.
| ویژگی | روملس گیرلس | موتورخانهدار گیربکسدار |
| راندمان موتور | معمولاً بالاتر | معمولاً پایینتر |
| مصرف برق | معمولاً کمتر | معمولاً بیشتر |
| تلفات مکانیکی | کمتر | بیشتر |
| تولید گرما | کمتر | بیشتر |
| مصرف در حالت آمادهبهکار | وابسته به تجهیزات | وابسته به تجهیزات |
نتیجه: آسانسور روملس گیرلس معمولاً مصرف انرژی کمتری دارد؛ اما میزان صرفهجویی به شرایط پروژه و تجهیزات بستگی دارد.
ایمنی و سیستم نجات آسانسور روملس چگونه است؟
ایمنی آسانسور روملس با استفاده از تجهیزات استاندارد تأمین میشود؛ از جمله گاورنر و پاراشوت برای جلوگیری از سقوط، ترمز موتور برای توقف ایمن، قفل دربها و سنسور اضافهبار. سیستم نجات اضطراری (ARD): هنگام قطع برق، باتری اضطراری وارد مدار شده و کابین را به نزدیکترین طبقه مناسب هدایت میکند تا دربها باز شوند و مسافران خارج شوند. این عملیات باید طبق دستورالعمل سازنده انجام شود.
آسانسور مناسب چه ساختمان هایی است؟
آسانسور روملس برای ساختمانهای مسکونی، اداری، تجاری، هتلها و ساختمانهای نوساز یا در حال بازسازی مناسب است؛ بهویژه ساختمانهایی که محدودیت فضا دارند و امکان احداث موتورخانه مجزا در پشتبام برای آنها وجود ندارد. انتخاب آن باید متناسب با تعداد طبقات، ظرفیت، ابعاد چاه و میزان تردد ساختمان انجام شود.
هزینه و عوامل قیمت در آسانسور روملس چقدر است؟
هزینه آسانسور روملس به ظرفیت، تعداد توقفها، سرعت، برند موتور و تجهیزات وابسته است. مهمترین عوامل تعیینکننده قیمت عبارتاند از:
* نوع موتور (گیرلس یا گیربکسدار)
* برند و کشور سازنده قطعات
* ظرفیت کابین و تعداد طبقات
* نوع تابلو فرمان و درایو
* کیفیت درب و کابین
* ابعاد چاه، پیت و اورهد
* هزینه نصب، راهاندازی و خدمات پس از فروش
نکته: حذف موتورخانه میتواند هزینههای عمرانی را کاهش دهد، اما قیمت نهایی به کیفیت تجهیزات و مشخصات پروژه بستگی دارد.
نصب آسانسور روملس در ساختمان قدیمی ممکن است؟
نصب آسانسور روملس در ساختمانهای قدیمی امکانپذیر است، بهویژه زمانی که فضای کافی برای احداث موتورخانه وجود ندارد. پیش از نصب باید استحکام سازه، امکان ایجاد چاه آسانسور، ابعاد پیت و اورهد، ظرفیت برق و شرایط نصب بررسی شود. در صورت نبود فضای کافی، امکان اجرای سازه فلزی مستقل نیز وجود دارد. طراحی، محاسبات و اجرای پروژه باید توسط متخصص و مطابق استاندارد انجام شود.
سرویس و دسترسی به تابلو:
در آسانسور روملس، تابلو فرمان معمولاً در کابینت مخصوصی در کنار درب یکی از طبقات یا فضای تعیینشده توسط سازنده نصب میشود. دسترسی به تابلو برای سرویس، عیبیابی و تنظیمات باید ایمن و آسان باشد. همچنین موتور و تجهیزات داخل چاه قرار دارند و تعمیرات آنها نیازمند دسترسی فنی و رعایت کامل اصول ایمنی است. سرویس دورهای باید توسط تکنسین متخصص انجام شود.
روملس برای چند طبقه مناسب است؟
آسانسور روملس محدودیت ثابت و مشخصی از نظر تعداد طبقات ندارد. این سیستم میتواند در ساختمانهای کمطبقه تا برجهای مرتفع استفاده شود. معمولاً برای ساختمانهای مسکونی و اداری با حدود ۳ تا ۱۵ توقف گزینه رایجی است؛ اما امکان استفاده در تعداد توقف بیشتر نیز وجود دارد. ظرفیت، سرعت موتور، ترافیک ساختمان و مشخصات فنی تجهیزات، تعیینکننده انتخاب نهایی هستند.
آسانسور بدون موتورخانه چطور سرویس میشود؟
در آسانسور روملس، با وجود نداشتن موتورخانه، سرویس و تعمیرات از طریق دسترسیهای فنی تعبیهشده انجام میشود:
* تابلو فرمان: معمولاً داخل کابینت مخصوص در کنار یکی از طبقات قرار دارد.
* موتور: داخل چاه آسانسور نصب شده و تکنسین از محل دسترسی ایمن به آن سرویس میدهد.
* بازرسی تجهیزات: با استفاده از سیستم بازرسی و کنترل حرکت در حالت سرویس انجام میشود.
* نجات اضطراری: طبق دستورالعمل سازنده و توسط تکنسین آموزشدیده انجام میشود.
نکته مهم: نبود موتورخانه به معنی دشوار یا غیرممکن بودن سرویس نیست؛ اما طراحی دسترسی ایمن به تجهیزات اهمیت زیادی دارد.
آیا آسانسور روملس گران تر از معمولی است؟
لزوماً خیر. قیمت آسانسور روملس به نوع موتور و برند تجهیزات بستگی دارد.
* روملس گیرلس: ممکن است به دلیل موتور و تجهیزات تخصصی، گرانتر باشد.
* موتورخانهدار گیربکسدار: معمولاً تجهیزات اقتصادیتری دارد.
* هزینه ساخت: روملس به دلیل حذف موتورخانه میتواند هزینههای عمرانی را کاهش دهد.
نتیجه: برای مقایسه واقعی باید هزینه خرید، نصب، ساخت موتورخانه و نگهداری را در کنار هم محاسبه کرد.
در زمان قطع برق چه اتفاقی می افتد؟
هنگام قطع برق، آسانسور روملس متوقف میشود و ترمز موتور مانع حرکت ناخواسته کابین خواهد شد. اگر به سیستم نجات اضطراری (ARD) مجهز باشد، باتری وارد مدار شده و کابین را با رعایت شرایط ایمنی به نزدیکترین طبقه مناسب میرساند و دربها را باز میکند تا مسافران خارج شوند. این سیستم باید بهطور دورهای آزمایش و سرویس شود.
در ساختمان قدیمی نصب میشود؟
بله، آسانسور روملس در ساختمانهای قدیمی نیز قابل نصب است؛ حتی اگر فضای کافی برای ساخت موتورخانه وجود نداشته باشد.
پیش از نصب باید موارد زیر بررسی شوند:
* امکان ایجاد چاه آسانسور
* استحکام سازه و محل نصب
* فضای موردنیاز پیت و اورهد
* ظرفیت برق ساختمان
* امکان اجرای سازه فلزی مستقل
مزیت اصلی: حذف نیاز به موتورخانه مجزا و استفاده بهینه از فضای ساختمان است. البته امکان نصب نهایی به بررسی فنی و تأیید مهندسی سازه بستگی دارد.