یکی از مهمترین وظایف سازندگان ساختمان و مالکین پروژههای عمرانی در مرحله انتخاب سیستم لیفت، بررسی تفاوت آسانسور گیربکس و گیرلس است. انتخاب صحیح میان این دو سیستم تاثیر مستقیمی بر کیفیت حرکت، میزان مصرف انرژی و هزینههای نگهداری ساختمان در سالهای آینده خواهد داشت. شناخت دقیق ویژگیهای فنی هر یک از این موتورها به شما کمک میکند تا تصمیمی آگاهانه و متناسب با نیاز ترافیکی ساختمان خود بگیرید. موتورهای قدیمیتر که با سیستم دنده کار میکنند در مقابل تکنولوژیهای جدید بدون دنده قرار دارند و هرکدام مزایا و معایب خاص خود را ارائه میدهند. در این مطلب قصد داریم تمامی جنبههای فنی، اقتصادی و اجرایی را بررسی کنیم تا درک کاملی از تفاوت آسانسور گیربکس و گیرلس پیدا کنید.
بررسی مکانیزم عملکرد در سیستمهای بالابر
شناخت نحوه کارکرد موتورهای آسانسور اولین قدم برای درک تفاوتهای آنها میباشد. هر دو سیستم وظیفه جابهجایی کابین را بر عهده دارند اما روش انتقال نیرو در آنها کاملا متفاوت است. در ادامه به تشریح ساختار داخلی و نحوه عملکرد این دو مدل موتور میپردازیم.
آشنایی با موتورهای کششی گیربکسدار
موتورهای گیربکسدار یا Geared، سیستمهای سنتیتری در صنعت آسانسور به شمار میروند. در این مدل، یک گیربکس به موتور الکتریکی متصل است که وظیفه تبدیل نیروی دور بالا و گشتاور پایین موتور به نیروی دور پایین و گشتاور بالا را بر عهده دارد. این فرآیند معمولا از طریق یک چرخدنده حلزونی انجام میشود. وجود واسطهای به نام گیربکس باعث میشود که کنترل سرعت و قدرت آسانسور امکانپذیر شود.
این موتورها معمولا از قطعات متحرک بیشتری تشکیل شدهاند و به همین دلیل اصطکاک در آنها بالاتر است. نیروی تولیدشده توسط موتور الکتریکی وارد گیربکس میشود و سپس به فلکه کششی منتقل میشود تا سیمبکسلها را به حرکت درآورد. این سیستم سالها است که در ساختمانهای مسکونی با ارتفاع کم و متوسط مورد استفاده قرار میگیرد و تکنولوژی آن برای بسیاری از تکنسینها شناختهشده میباشد.
معرفی فناوری موتورهای بدون گیربکس (Gearless)
در نقطه مقابل، موتورهای گیرلس یا بدون گیربکس قرار دارند که نماد پیشرفت تکنولوژی در این صنعت هستند. در این سیستمها، همانطور که از نامشان پیداست، گیربکس حذف شده است و شفت موتور مستقیما به فلکه کششی متصل است. این موتورها معمولا از نوع سنکرون آهنربای دائم (PM) هستند و نیازی به چرخدندههای واسط برای کاهش دور موتور ندارند.
حذف گیربکس باعث میشود که راندمان مکانیکی سیستم به طرز چشمگیری افزایش یابد. در موتورهای گیرلس، کنترل دور موتور و گشتاور با دقت بسیار بالایی توسط درایوهای الکترونیکی (اینورتر) انجام میشود. این موضوع باعث میشود حرکت کابین بسیار نرمتر باشد. عدم وجود قطعات مکانیکی اصطکاکی مانند چرخدنده مارپیچ، اتلاف انرژی را به حداقل میرساند و باعث میشود این موتورها گزینهای مدرن و کارآمد برای ساختمانهای امروزی باشند.
اصلیترین تفاوت آسانسور گیربکس و گیرلس از نظر فنی
بحثهای فنی همواره مهمترین بخش در مقایسه تجهیزات صنعتی هستند. زمانی که به ساختار داخلی و خروجی عملکرد این دو موتور نگاه میکنیم، متوجه اختلافاتی در کارایی آنها میشویم. در ادامه به تحلیل دقیق تفاوت آسانسور گیربکس و گیرلس در زمینه مصرف انرژی و کیفیت حرکت میپردازیم.
مقایسه راندمان مصرف انرژی و برق
یکی از پارامترهای حیاتی برای مدیران ساختمان و ساکنین، میزان مصرف برق آسانسور است. در موتورهای گیربکسدار، بخش قابل توجهی از انرژی تولیدشده توسط موتور الکتریکی در داخل جعبهدنده و به دلیل اصطکاک بین چرخدندهها به گرما تبدیل میشود و هدر میرود. راندمان این موتورها معمولا پایینتر است و برای ارائه توان مشابه، به جریان برق بیشتری نیاز دارند.
در مقابل، موتورهای گیرلس به دلیل حذف واسطههای مکانیکی و استفاده از آهنربای دائم، راندمان بسیار بالایی دارند. این موتورها گرمای کمتری تولید میکنند و اتلاف انرژی در آنها ناچیز است. استفاده از موتور گیرلس میتواند مصرف برق آسانسور را تا حد زیادی کاهش دهد که در درازمدت صرفه اقتصادی قابل توجهی ایجاد میکند. همچنین، جریان راهاندازی در موتورهای گیرلس بسیار پایینتر از مدلهای گیربکسدار است که فشار کمتری به شبکه برق ساختمان وارد میکند.
بررسی میزان لرزش و کیفیت حرکت
کیفیت حرکت آسانسور یا همان Ride Quality، عاملی است که مسافران مستقیما آن را حس میکنند. در آسانسورهای مجهز به موتور گیربکس، به دلیل وجود چرخدندهها و لرزشهای ذاتی ناشی از درگیری قطعات مکانیکی، ممکن است لرزش خفیفی در کابین احساس شود. همچنین آلودگی صوتی این موتورها به دلیل کارکرد گیربکس بالاتر است و نیاز به عایقبندی صوتی موتورخانه دارد.
آسانسورهای گیرلس عملکردی بسیار نرم و بیصدا دارند. حذف گیربکس منبع اصلی نویز و لرزش را از بین برده است. حرکت کابین در این سیستمها بدون تکانهای ناگهانی آغاز و متوقف میشود و مسافران آسایش بیشتری را تجربه میکنند. این ویژگی باعث میشود تا تفاوت آسانسور گیربکس و گیرلس در ساختمانهای لوکس و اداری که سکوت و آرامش اهمیت زیادی دارد، بیشتر به چشم بیاید.
تفاوت آسانسور گیربکس و گیرلس در فضای نصب و موتورخانه
معماری ساختمان و محدودیتهای فضا نقش مهمی در انتخاب نوع آسانسور دارد. مهندسین طراح همیشه به دنبال راهکارهایی برای بهینهسازی فضای مشاعات هستند. در ادامه به بررسی تفاوت آسانسور گیربکس و گیرلس از منظر فضای مورد نیاز برای نصب میپردازیم.
الزامات فضای موتورخانه در سیستمهای قدیمی
موتورهای گیربکسدار به دلیل ابعاد فیزیکی بزرگ و وزن سنگین، حتما نیاز به یک اتاقک مجزا در بالای چاه آسانسور دارند که به آن موتورخانه یا Machine Room میگویند. این اتاق باید دارای استانداردهای خاصی از نظر ابعاد، تهویه و دسترسی باشد. ساخت موتورخانه علاوه بر اینکه هزینه ساختوساز را افزایش میدهد، بخشی از فضای مفید پشتبام را نیز اشغال میکند.
در ساختمانهایی که محدودیت ارتفاع دارند یا طراحی معماری آنها اجازه ساخت اتاقک در بام را نمیدهد، استفاده از موتورهای گیربکسدار چالشبرانگیز است. همچنین، وزن بالای این موتورها بار مرده ساختمان را افزایش میدهد و نیاز به تقویت سازه در بخش سقف چاه آسانسور وجود دارد. بنابراین در پروژههایی که فضا محدود است، این سیستمها گزینه ایدهآلی به شمار نمیروند.
مزیت سیستمهای MRL یا بدون موتورخانه
یکی از بزرگترین دستاوردهای موتورهای گیرلس، ابعاد کوچک و وزن کم آنها است. این ویژگی امکان حذف موتورخانه را فراهم میکند که به سیستمهای MRL (Machine Room-Less) معروف هستند. در این روش، موتور آسانسور در داخل چاه و معمولا در بالاترین نقطه ریلها نصب میشود.
حذف موتورخانه مزایای متعددی برای سازندگان دارد که عبارتند از:
- کاهش هزینههای ساختمانی مربوط به بنای موتورخانه
- آزادسازی فضای پشتبام برای استفادههای دیگر مانند روف گاردن
- زیبایی بیشتر نمای ساختمان به دلیل عدم برآمدگی اتاق آسانسور
تحلیل هزینههای اولیه و نگهداری در درازمدت
بحث مالی همواره یکی از فاکتورهای تصمیمگیرنده در پروژههای ساختمانی است. مقایسه قیمت خرید با هزینههای جاری میتواند دیدگاه درستی برای انتخاب به شما بدهد. در این بخش به بررسی جنبههای اقتصادی این دو سیستم میپردازیم.
بررسی قیمت خرید قطعات و نصب اولیه
از نظر هزینه اولیه خرید، موتورهای گیربکسدار ارزانتر هستند. تکنولوژی ساخت آنها قدیمیتر است و پیچیدگی کمتری در فرآیند تولید دارند. همچنین تابلو فرمان و درایوهای مورد نیاز برای این موتورها معمولا قیمت پایینتری نسبت به مدلهای گیرلس دارند. برای پروژههایی که بودجه ساخت محدودی دارند، این گزینه جذابتر به نظر میرسد.
در مقابل، موتورهای گیرلس به دلیل استفاده از تکنولوژی پیشرفته، آهنرباهای دائم و نیاز به درایوهای مخصوص Closed Loop، قیمت بالاتری دارند. هزینه نصب و راهاندازی این سیستمها نیز به دلیل نیاز به تخصص بالاتر و انکودرهای دقیقتر، معمولا بیشتر است. با این حال، باید توجه داشت که این هزینه اولیه بالاتر میتواند با کاهش هزینههای جانبی ساختمان (مانند حذف موتورخانه) جبران شود.
هزینههای سرویس و تعمیرات دورهای
اگرچه خرید موتور گیرلس گرانتر میباشد، اما در بحث نگهداری داستان متفاوت است. موتورهای گیربکسدار نیاز به تعویض روغن گیربکس به صورت دورهای دارند. نشتی روغن و خرابی کاسه نمدها از مشکلات رایج این موتورها است. همچنین استهلاک چرخدندهها در طول زمان باعث میشود نیاز به تعمیرات و تعویض قطعات بیشتر باشد.
موتورهای گیرلس نیازی به روغنکاری ندارند و قطعات مکانیکی کمتری در آنها به کار رفته است. این موضوع هزینههای سرویس و نگهداری را کاهش میدهد و محیطی تمیزتر و دوستدار محیطزیست ایجاد میکند. با این حال، در صورت خرابی قطعات اصلی موتور گیرلس، هزینه تعمیر یا تعویض آنها نسبت به گیربکس بسیار بالاتر خواهد بود. اما به طور کلی، خرابی در موتورهای گیرلس کمتر اتفاق میافتد.
بررسی تفاوت آسانسور گیربکس و گیرلس در سرعت و ظرفیت
سرعت و ظرفیت حمل بار دو مولفه کلیدی در طراحی ترافیک آسانسور هستند. تفاوت آسانسور گیربکس و گیرلس در این زمینه بسیار مشهود است و هر کدام محدودیتها و تواناییهای خاصی دارند. موتورهای گیربکسدار معمولا برای سرعتهای پایین تا متوسط طراحی شدهاند. حداکثر سرعت معمول برای این موتورها حدود ۱.۶ متر بر ثانیه است و در سرعتهای بالاتر، لرزش و صدای آنها به شدت افزایش مییابد و راندمان آنها افت میکند.
موتورهای گیرلس توانایی دستیابی به سرعتهای بسیار بالا را دارند. در برجهای بلندمرتبه و آسمانخراشها که نیاز به سرعتهای بالای ۲ متر بر ثانیه و حتی تا ۱۰ متر بر ثانیه است، تنها گزینه عملی موتورهای گیرلس هستند. همچنین در ظرفیتهای بالا، موتورهای گیرلس عملکرد بهتری در کنترل گشتاور و توقف دقیق کابین دارند. برای ساختمانهای مرتفع با ترافیک بالا، استفاده از سیستم گیربکسدار عملا پاسخگوی نیاز ساکنین نخواهد بود و سیستم گیرلس به عنوان استاندارد اصلی پذیرفته شده است.
تجربه کیفیت و امنیت آسانسور با خدمات مهندسی افلاک مهر
شرکت افلاک مهر با تکیه بر دانش فنی و تجربه متخصصین خود، آماده ارائه بهترین راهکارها در صنعت آسانسور به شما سازندگان و مالکین میباشد. تمرکز مجموعه ما بر ارائه تحلیلهای دقیق و بهصرفه و انتخاب بهترین نوع آسانسور برای پروژههای شما است تا علاوه بر رعایت استانداردهای بینالمللی، از سرمایهگذاری خود بیشترین بهره را ببرید.
سوالات متداول
آیا موتور گیرلس برای ساختمانهای قدیمی قابل نصب است؟
بله، در فرآیند بازسازی میتوان موتورهای قدیمی گیربکسدار را با موتورهای گیرلس تعویض کرد، اما این کار نیازمند بررسی سازه، تعویض تابلو فرمان و ایجاد تغییرات فنی در سیستم تعلیق آسانسور است.
هزینه تعمیرات کدام نوع موتور بیشتر است؟
موتورهای گیرلس استهلاک و خرابی کمتری دارند، اما در صورت بروز مشکل جدی، هزینه قطعات و تعمیرات تخصصی آنها نسبت به موتورهای گیربکسدار گرانتر تمام میشود.
آیا آسانسورهای گیرلس حتما باید بدون موتورخانه باشند؟
خیر، موتورهای گیرلس به دلیل ابعاد کوچک هم میتوانند در داخل چاه (MRL) نصب شوند و هم در صورت وجود موتورخانه، میتوان آنها را در اتاقک موتورخانه نصب کرد.
